Klimaatcrisis en digitale chaos, urgente zaken? Hoezo?

Helaas. Ik hoorde (ik lees geen kranten meer) dat er géén Minister voor Digitale Zaken komt, een minister waar diverse partijen (zie leeslijst) voor hebben gepleit en ik ook. ’t Wordt een Staatssecretaris, slechts. Geen bovenbaas om met Marten Toonder te spreken. Bovendien, een onderbaas met nog een andere klus, Koninkrijksrelaties. Nou, dan weet je het wel. Dat wordt de helft van de tijd mobiel werken op het zonnige Aruba.

Staatssecretaris met ervaring
Een voordeel is dat de nieuwe Staatssecretaris al ervaring heeft met Toeslagen. Onder haar bewind groeide immers de uitvoering van die sociale maatregel uit tot een affaire.
Geen Minister, maar Staatssecretaris, tweede garnituur. Niet de statuur en het gezag van een minister. Ze mag opdraven in het overleg in de Ministerraad als haar beleidsterrein aan de orde is, maar ze heeft geen stemrecht. Behalve wanneer ze haar Minister vervangt. In het buitenland mag ze wel met “Minister” worden aangesproken, bijvoorbeeld als ze een weekendje naar Antwerpen gaat. Goed voor d’r ego.

Geen urgentie
Wat betekent dit? Géén urgentie van het Kabinet voor digitale zaken. Kennelijk zijn over ‘t hoofd gezien: een chaotische en falende overheids ICT in 2019, gevolgd door een toeslagenaffaire (foute input in het algoritme. ‘Garbage in-garbage out’.), de zwarte lijst van de Belastingdienst en de veiligheidslekken (Citrix en Apache Log4j). Duidelijk: de vorige Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, Raymond Knops, heeft er ook niet veel van gebakken, hoewel hij grensoverschrijdende samenwerking ICT en identiteitsgegevens in zijn portefeuille had. Raymond was meer met zijn hoofd op de Caraïbische eilanden en bij de verbouwing van het Binnenhof.

Ambitie te over
Ik heb de taakomschrijving van de nieuwe Staatssecretaris Digitale Zaken bekeken. Een breed pakket waaronder ook, heel goed,: beperking regeldruk voor burgers en digitaliseringsstrategie voor Nederland. Wat kunnen we dáár van verwachten? Overigens valt het Nationaal Cyber Security Centrum niet onder haar verantwoordelijkheid. Toch ook een digitale klus? Die wordt onder de hoede van de Minister voor Justitie en Veiligheid gesteld.
De taakomschrijving van Alexandra van Huffelen is indrukwekkend en ambitieus, misschien wel té ambitieus. Het oogt als het profiel van e-Estonia. Ze heeft in vergelijking daarmee een probleem: zij kijkt tegen een achterstand van twee decennia aan.
Kortom, de aanpak van het ICT probleem straalt géén urgentie uit, terwijl het toch de smeerolie van het overheidsbedrijf is. Een centrale gezaghebbende regisseur ontbreekt. Een Minister van Digitale Zaken.

Klimaatcrisis ook niet urgent?
En hoe staat het met de urgentie bij de aanpak van de klimaatcrisis. Hoe dringend is de aanpak daarvan? Aan dit probleem blijken vier Ministers in twee Ministeries te gaan werken: de Ministers van  Economische Zaken en Klimaat (EZK), Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), Klimaat en Energie (EZK), Natuur en Stikstof (LNV). En ook nog een Staatssecretaris Mijnbouw (EZK). Een leuk volleybalteam. Zijn die partijen in staat tot synergie of wordt het ieder voor zich en God voor ons allen?
Van de broodnodige centrale regie lijkt ook op dit onderwerp geen sprake. Wat we missen is : één Ministerie Klimaat geleid door één gezaghebbende, voortvarende spelverdeler, met vergaande bevoegdheden, die minder poldert en die bereid is impopulaire maatregelen te nemen.

Haast?
Nou kan je, kijkend naar vroegere klimaatcrises, zeggen dat het zo’n vaart niet loopt. Neem de Perm-Trias extinctie, “The Great Dying, a real mass extinction”, zo’n 250 miljoen jaar geleden, waarin 95% van alle in zee levende soorten uitstierven, ongeveer 70% van de gewervelde landdieren en ook eenderde van alle insectensoorten. Maar ja, die uitsterving deed er wel 1 miljoen jaar over ( inderdaad 10.000 eeuwen). Geologisch gezien een snel tempo.
En neem dan de Krijt-Paleogeen extinctie zo’n 66 miljoen jaar geleden toen een meteoor insloeg op het schiereiland Yucatán (Mexico). Een jarenlang verduisterde hemel. Planten waren niet meer in staat tot fotosynthese, grazers hadden geen voedsel, carnivoren geen prooien meer. Hoe snel ging dat? Zo’n enkele tienduizenden jaren ( 200 eeuwen). Waar hèbben we ‘t over?
Het gaat nù vooral om het species “mens”, dat op de afgrond afstormt. Een proces dat eigenlijk begon in 1750, het begin van de industriële revolutie. Het moment waarop grootschalige industrie begon te produceren, produkten en afval (vast en gasvormig), waarop de afnemers van die produkten begonnen te consumeren, en zelf afval begonnen te maken, daarbij de industrie aanzettend tot een hogere productie. Zelf versterkend. Dat alles exponentieel versneld door een rappe groei van de wereldbevolking, die in welvaart steeg en daardoor ook meer ging consumeren. Opwaartse spiraal.

Jazeker haast!
Wat cijfers over de groei van de wereldbevolking: 790 miljoen in 1750 aan het begin van de industriële revolutie, 8.910 miljoen (prognose) in 2050. Ruim 14 maal zoveel, in drie eeuwen.
Bovendien gaat het bij deze ‘man made extinction’ niet om willoze dino’s en sabeltandtijgers maar om de homo sapiens, intelligente primaten, die in staat geacht kan worden de ramp die hij zelf veroorzaakt heeft, te voorkomen. Dat vraagt om actie, niet over enkele eeuwen maar over hooguit over één decennium. Een nanoseconde op het geologische etmaal. De hóógste tijd, urgent dus. Formeer het klimaatcrisis team! Niet vier Ministers en een Staatssecretaris uit twee Ministeries.
Nee, een team onder een centrale gezaghebbende leiding in één ‘dedicated’ Ministerie.

Edwin Kisman

Lees de artikelen in AG Connect over een Minister van Digitale Zaken
Digitale sector: zorg voor minister van Digitale Zaken
AG Connect 19 mei 2021

Minister van Digitale Zaken, voor toezicht op AI
AG Connect 7 juni 2021

VNG: Minister Digitale Zaken kan een grote rol spelen
AG Connect 23 sep 2021

Dit wil de coalitie met digitale zaken
AG Connect 15 dec 2021

…en ook mijn column, waarin ook e-Estonia aan de orde komt

Komt er een Minister voor Digitale Zaken? Is dat een goed idee?
Vakblad 20 december 2021

Klimaatcrisis: De slimste overleeft

De mens past zich aan, aan de wereld die hij zelf verziekt heeft. Legt zich neer bij de ‘status quo’. Darwin is aan zet.

Begin van de week werd door Nederland de Climate Adaptation Summit (CAS) 2021 gefaciliteerd. Een reeks online evenementen die over de hele wereld gestreamd werden. Bedoeld om te inspireren en om oplossingen te tonen voor het klimaatprobleem. Wereldleiders op een scherm aan het woord.

Charles Darwin

Aanpassing
‘Adaptation’, dat wil zeggen aanpassing aan de veranderende klimaatomstandigheden. Droogte, hitte, stormen, overstromingen en bosbranden. De tering naar de nering zetten. Is de strijd opgegeven? Niet oorzaken van de crisis wegnemen zoals de overbevolking en de uitputting van de grondstoffen, maar accepteren? Meegeven als een judoka? Om op het geschikte moment toe te slaan? Als dat zou kunnen.

Darwin
De vraag is niet welke mens, maar welke mensheid zal overleven. Dat zal die zijn die het beste is aangepast aan de veranderde aarde. The Fittest. Lukt dat niet dan is het einde verhaal. De heerschappij wordt overgenomen door octopussen, zoals ik eerder schetste.

Korte termijn denken
Wat staat in de weg? Gedrag, mindset. Een gedragsverandering die de klimaat- en grondstoffenproblemen moet oplossen is moeilijk voor elkaar te krijgen. Dat is niet vreemd. Ondanks het feit dat de meeste mensen deugen, zoals Rutger Bregman beweert, lukt het niet de massa tot anders handelen te krijgen. Op wat langere termijn denken dan de neus lang is lukt nog steeds niet. ‘Adaptation’ is ook korte termijn denken.

Evolutionaire verklaring
Dat is niet vreemd. We zijn nog steeds voorzien van het brein van de jager-verzamelaar. Ook dat is niet vreemd, want pas 12.000 jaar geleden veranderde de leefwijze van de mens, van rondtrekkende jager naar gesettelde boer. Dat is volgens de evolutionair psycholoog Mark van Vugt, minder dan 1% van de de menselijke geschiedenis. Zo snel verander je niet. Lees zijn boek “Lucy, Darwin & Lady Gaga”. We zitten dus nog steeds met het brein van die jager-verzamelaar. We denken nog steeds als onze voorouders. Korte termijn. Hoe overleef ik de dag van vandaag? Waar haal ik m’n eten? Wat beweegt daar in die struiken? Wordt ik straks niet opgegeten? Het ruikt hier naar de dood. Vluchten, wegwezen. Snel. Snel.

Ver van m’n bed
De gevolgen van een klimaatcrisis zijn te ver van ons bed. Beelden van smeltende ijskappen slaan niet aan, muren van sneeuw die in zee plonzen evenmin. Een vulkaaneruptie met grijze wolken tot 6 km hoogte, Jogyakarta zondag? Zielig voor die mensen daar. Gedragsverandering. Een onbegonnen taak. Zelfs als het gevaar vlakbij komt. Corona. Persconferenties met Irma Sluis. Leuk vermaak. Een knaller met 8 miljoen kijkers. Top. Maar lockdown, avondklok, anderhalve meter afstand. Ho maar. De Britse variant van covid-19 die het menselijk afweersysteem weet te ontlopen. Nog een voorbeeld van Darwins ‘Survival of the Fittest’. Een nieuw gevaar. Niet gevaarlijk genoeg?

Met de neus op het gevaar
De hedendaagse mens komt pas in beweging als het water op de tweede verdieping bij hem binnenkomt, als de modderstroom bij hem voor het huis langskomt, als de as van de vulkaan zijn tuin grijs bedekt, als de rode gloed van een snel naderende komeet de hemel kleurt. Handen op de oren, en wachten op de klap. Wat werkt? Confronteer de mens direct met het gevaar. Letterlijk de neus op de feiten drukken. De complotdenker geen kans op ontsnapping geven. Essentiële reizen naar rampgebieden organiseren. Huizenruil naar een huis dat onder water staat, letterlijk.

Preventie vóór adapatie
Als dan de mensheid toch tot inkeer komt en tot aanpak van het kernprobleem overgaat dan zou je daarin drie niveaus kunnen onderscheiden. Een triage.

Macro
Globale gecentraliseerde aanpak. Preventie in plaats van cureren aan symptomen. Niet zwerfvuil in de oceanen opruimen maar voorkomen dat het daar komt. Een politiek probleem

Meso
Technologische oplossingen. Streven naar het ultieme doel, het perpetuum mobile, dat werkt zonder influx van energie. Alternatieve energiebronnen (fusiereactor, met waterstof als transportabele energieaccu). Het rendement van recycling verhogen tot 100%. Regionale aanpak.

Micro
Individuele aanpak. Regionaal aangestuurd. Gedragsverandering. Consumentisme vaarwel. Minder gebruiken, langer gebruiken, afval voorkomen.

Wat komt er uiteindelijk uit CAS 2021?
Goedbedoelde intenties? Vrijgemaakt geld dat niet besteed wordt. Een lappendeken van maatregelen, die niet voldoen aan Kritische Succes Factoren. De belangrijkste: een centrale regie door een globaal leiderschap. Een vergeefse poging die verzandt in nationalisme? Lang leve de overlever. De ‘ fittest’: de octopus, die het stokje overneemt van de dinosaurus ‘homo sapiens’, de verstandige mens.

Edwin Kisman

 

 

Aanbevolen leeslijst, eerder gepubliceerde blogs

Over historische extincties en de ‘ man-made extinction’ in het antropoceen
Apocalypse Magazine. Een eigentijds klimaatblad
27 sep 2019

Over de existentiële risico’s en de overlever, de octopus
Apocalypse Magazine wordt Apocalyps Nu!
4 okt 2019

Over de Kritische Succes Factoren voor een redding
Apocalypse 3. Als lemmingen naar de afgrond
17 okt 2019

Over het pendelen tussen corona en stikstof
Journal of Apocalypse Science (JAS). Corona en Stikstof onder één dak
3 juli 2020

5

Journal of Apocalypse Science (JAS) Corona en Stikstof onder één dak

Een school vissen, zwenkend als een zilveren wolk. Plotseling van richting veranderend. Metaforisch. Zoals de aandacht van de media. Zwenkend van de klimaatcrisis met z’n voorstanders en sceptici, naar een pandemie met een verstijfde wereldbevolking, en dan weer naar een globaal verzet tegen het racisme van toen en van nu.

Beperkte aandacht
Onze aandacht is beperkt. Wat buiten de lichtbundel valt, verdwijnt in het duister. “Klimaatcrisis wat was dat ook weer?” Als de ‘lockdown’ intelligent ‘unlocked’ is en ook de antivaxxers overstag zijn gegaan is ‘t: “Corona, wat was dat ook weer?” Oorlogsherinneringen.

Meer lezen

9

Huisarrest: buffelen of lummelen, Hard werken of niksen?

Het gros van de beroepsbevolking is veroordeeld tot huisarrest. Wat voor invloed heeft thuiswerken op de kwaliteit en kwantiteit van het werk? Wordt er gebuffeld of gelummeld? De meningen erover zijn verdeeld.

Lanterfanten erg?
Teun van de Keuken schrijft in de Volkskrant van 20 april: “De angst van de bazen dat iedereen gaat lanterfanten als hij ze niet constant in het vizier heeft, blijkt onterecht.”
Het loopt dus wel los. Ieder kent z’n eigen verantwoordelijkheid. En los daarvan, wat is er erg aan lanterfanten?
Lanterfanten, lummelen of niksen. Klinkt als vloeken in de kerk in de ‘rat race’ waarin we verzeild zijn geraakt. Hard werken, hogerop komen, geld verdienen om (impulsief) niet noodzakelijke spullen te kunnen kopen.

Meer lezen

1